სამხატვრო პროდუქცია

ხატვის როლი ბავშვის განვითარებაში

სპეციალისტებმა დიდი ხანია დაამტკიცეს, რომ ხატვა ავითარებს მხედველობით აღქმას, მეხსიერებას, მისი მეშვეობით მოზარდი ეცნობა ფორმებს, ზომებს, მიმართულებებს, გარემოს, ცხოველებს, მცენარეებს, უღვივდება ინტერესი, ცნობისმოყვარეობა, უვითარდება ფანტაზია, ესთეტიკური აღქმა, ემოციები, ნებისყოფა, სწავლობს განწყობის გამოხატვას. ცნობილია ისიც, რომ ბავშვები, რომლებიც ბევრს ხატავენ, უფრო ადვილად და სწრაფად სწავლობენ წერას, რადგან ხატვა ხელს ავარჯიშებს. სპეციალისტებს მიაჩნიათ, რომ ხატვა მაშინაც კი აუცილებელია, როცა მშობელმა ან მასწავლებელმა დანამდვილებით იციან, რომ ბავშვისგან მხატვარი არ გამოვა. ამდენად, ხატვის აღმზრდელობითი მნიშვნელობა და ბავშვზე მისი გავლენა ძალიან დიდია.

ხატვა ისწავლებოდა ძველი ეგვიპტის სკოლებში, რადგან იეროგლიფებით დამწერლობა ადამიანებისა და საგნების გამოსახვის უნარს მოითხოვდა. თანამედროვე დამწერლობას ხატვასთან თითქოს არაფერი აქვს საერთო, მაგრამ პედაგოგები დარწმუნებულნი არიან, რომ ხატვა ბავშვმა წერაზე ადრე უნდა ისწავლოს.

ხატვას ძველ საბერძნეთშიც დიდ პატივს მიაგებდნენ და მას ბავშვებს სხვა დისციპლინებზე ადრე ასწავლიდნენ. ელინი მხატვარ-ფილოსოფოსების თვალთახედვით, სამყარო ჰარმონიული და მოწესრიგებულია, მისი კანონზომიერებანი შეიძლება გამოვსახოთ მკაცრი ხაზებით, მათემატიკური ფორმულებით. მიიჩნეოდა, რომ ხატვისას ბავშვები შეიგრძნობდნენ სამყაროს მშვენიერებას, მის კანონებს, გეომეტრიის საფუძვლებს, ივითარებდნენ სივრცით აზროვნებას.

აღორძინების ეპოქის მხატვრები ხატვას გონებრივ აქტივობას უკავშირებდნენ. მიქელანჯელო ამბობდა: "ვხატავ თავით და არა ხელებით". დიდი იტალიელი ამ სიტყვებით ხაზს უსვამდა, რომ მხატვრისთვის მნიშვნელოვანია განვითარებული წარმოსახვა, დაკვირვების უნარი, კარგი მეხსიერება.

თანამედროვე ფსიქოლოგები ამტკიცებენ, რომ ნატიფი სამუშაოს შესრულებისას ტვინი ვითარდება. გარდა ამისა, როცა ბავშვი ბევრს ხატავს, ხდება ხატოვანი აზროვნებისა და მეხსიერების სრულყოფა, იხვეწება გემოვნება.

ხატვა რომ ვისწავლოთ, უნდა ვისწავლოთ განსჯა, შედარება, გრძნობა, ეს კი ყველა ადამიანს სჭირდება და ამ თვისებების განვითარება ბავშვობიდან არის საჭირო. ფრანგი განმანათლებელი დიდრო წერდა: "ქვეყანა, სადაც ისევე აუცილებლად მიიჩნევდნენ ხატვის სწავლას, როგორც წერა-კითხვის ათვისებას, მალე ყველა ქვეყანას აჯობებდა ხელოვნების ყველა დარგში". ისტორიკოსთა დაკვირვებით კი მეცნიერებისა და ხელოვნების განვითარების პიკი სხვადასხვა ქვეყანაში იმ დროს ემთხვევა, როცა ხატვა საგანმანათლებლო პროგრამის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საგანი იყო. ეს სულაც არ არის გასაკვირი - ხატვისას ბავშვი იხსნება, ინდივიდუალობას ივითარებს, შემოქმედებით პიროვნებად ყალიბდება.

ბლოგ "მკურნალი.გე-ს" განმარტებით, გარე სამყაროს ასახვისას ბავშვი აუცილებლად გადმოგვცემს თავის განწყობას, გრძნობებს, რომლებსაც იმწუთას განიცდის. ეს ფაქტი თავისთავად ძვირფასია და იმავე დროს საშუალებას გვაძლევს, შევაღწიოთ ბავშვის შინაგან სამყაროში, საჭიროებისას დავეხმაროთ მას. ფსიქოლოგებს მიაჩნიათ, რომ თუ ბავშვის ნამუშევრებში ჭარბობს შავი, ყავისფერი ან ნაცრისფერი, ყურადღება უნდა მივაქციოთ მის ჯანმრთელობასა და შინაგან მდგომარეობას. დიდია ალბათობა, ბავშვი სულიერ კრიზისს განიცდიდეს ან თავს ცუდად გრძნობდეს. თუ პატარა ნაწყენი ან დათრგუნულია, მან შესაძლოა თავისი განწყობა ქაღალდზე ასახოს, მერე კი ნახატი გადახაზოს ან საერთოდ დახიოს. ფსიქოლოგები ამბობენ, რომ ეს ნორმალური რეაქციაა - ის, რაც ბავშვს თრგუნავდა, ნახატზე გადმოიღვარა და სურათის განადგურებისას პატარა ნეგატიური ემოციებისგან თავისუფლდება. ფსიქოლოგების აზრით, ასეთი რამ მიზანმიმართულადაც კი უნდა ჩავიდინოთ - განაწყენებულ პატარას ვთხოვოთ, დახატოს, რაც არ მოსწონს, აბრაზებს, მერე კი ნახატი დახიოს და გადააგდოს. ამის შემდეგ ბავშვს რაიმე მხიარულის დახატვა უნდა ვთხოვოთ.

ხატვით გატაცებულ ბავშვს დროთა განმავლობაში აუცილებლად გაუჩნდება ნამდვილი მხატვრების ტილოების ნახვის სურვილი. ამ დროს უკვე შეიძლება მუზეუმს ესტუმროთ, მაგრამ ექსკურსია არ უნდა იყოს ხანგრძლივი. ჯობს, დაათვალიეროთ მცირე რაოდენობის ნახატი, მაგრამ ყურადღებით, ყურადღება მიაქციოთ დეტალებს, ესაუბროთ ბავშვს მხატვრის შესახებ. როგორც კი შეამჩნევთ, რომ პატარა დაიღალა, დასვენების საშუალება მიეცით - დაღლილობამ შესაძლოა მისი ინტერესი ჩაკლას, თქვენი ამოცანა კი სულ სხვაა - ხელოვნებისადმი ბავშვის ინტერესი მის ბუნებრივ მოთხოვნილებად უნდა გადააქციოთ.

როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ხატვა აუცილებელია ბავშვის ზრდა-განვითარებისთვის, მაგრამ როგორ მოვიქცეთ, როცა ბავშვს ხატვა არ უყვარს? სპეციალისტები ურჩევენ მშობლებსა და მასწავლებლებს, ზედმეტი ემოციების გარეშე გაარკვიონ ბავშვის ასეთი ქცევის მიზეზი და გააღვიძონ მასში ხატვისადმი ინტერესი.

როცა ბავშვი უარს ამბობს ხატვასა თუ სხვა საქმიანობაზე, მას, ჩვეულებრივ, აქვს საამისო მიზეზიც. მაგალითად, შესაძლოა უგუნებოდ იყოს ან იმწუთას სხვა რამის გაკეთება სურდეს. მაგრამ თუ ბავშვი ხატვაზე გამუდმებით ამბობს უარს, მიზეზი სამიდან ერთია:

. ეჭვი და შიში. ბავშვს საკუთარი შესაძლებლობებისა არ სჯერა და ხელის მოცარვისა ეშინია - ვაითუ მისი ნახატი არ მოეწონოთ, დასცინონ ან გაუბრაზდნენ. ამ დროს პატარას გვერდით უნდა მიუჯდეთ, უკარნახოთ, როგორ დახატოს, შესთავაზოთ სხვადასხვა ხერხი.

. ინტერესის უქონლობა. არც მასწავლებელს და არც მშობლებს არ ჰყოფნით დრო და ფანტაზია, რომ ხატვა ბავშვისთვის სახალისო და საინტერესო საქმიანობად აქციონ, საბოლოოდ კი ბავში მისდამი ინტერესს კარგავს.

. ხატვისადმი მიდრეკილების უქონლობა. ეს მიზეზი გაცილებით იშვიათია, ვიდრე პირველი ორი, თუმცა ყველა ბავშვი სხვადასხვანაირია. ასე რომ, არსებობენ ისეთი პატარებიც, რომლებსაც სულაც არ უყვართ ხატვა. როგორც არ უნდა ვეცადოთ, მაინც კითხვა, კონსტრუქტორის აწყობა ან სხვა გასართობი ურჩევნიათ. ეს არ არის საგანგაშო, თუმცა მაინც ჯობს, ხატვისადმი ინტერესის გაღვივება ვცადოთ.